موقعیت جغرافیائی كربلا
كربلا در غرب رودخانه فرات در كنار صحرا و در بيابان منطقه اي آبرفتي كه به (ارض اسرار)معروف است قرار دارد .
تاريخ كربلا از روز دوم محرم سال 61 ه – ق كه حضرت امام حسين (ع)به آن سرزمين وارد شدند شروع مي شود.
1- كربلا از دو واژه كرب+ بلا(به معني محل غم و اندوه و بلا ) تشكيل شده است .
2- کربلا صورت تغییر یافته (کور بابل)است .
اسامی کربلا
کربلا ، نینوا ، غاضریه ، شاطی الفرات ، طف، قبه الاسلام ، عموراء ،ماریه ، مکان قصی ،صفوراء ، شفیه، محل الوفا، فیوضات رب العالمین ، حائرالحسین ، مشهدالحسین .
حرم حضرت امام حسین (ع)
حرم مطهر حضرت امام حسین (ع) در مرکز شهر کربلا قرار گرفته و دو مناره بلند و گنبد عظیم و طلایی نظر همه زائران عاشق را به سوی این مکان جلب میکند.
صحن حرم از سطح خیابانهای اطراف دومتر پائین تر است .
درهای ورودی صحن
- باب القبله جنوب حرم
- باب الرجاء وباب الشهداء جنوبشرقی
- باب السدره و باب السلام شمال حرم
- باب الحاجات شرق
- باب الکرامه شمال شرقی
- باب زینبیه غرب حرم
- باب الرأس جنوب غربی
- باب السطانیه شمالغربی
بنای حرم امام حسین (ع)
کسانیکه پیکر مطهر امام حسین و شهدا را دفن نمودند بنی اسد (بنی غاضر)بودند
1- نخستین کسی که برای قبر مطهر امام حسین (ع)بنا نهاد مختار بن ثقفی بود این بنا شامل یک قسمت سر پوشیده و یک مسجد با دو در یکی به سمت شرق و دیگری به سمت غرب این بنا تا پایان سال 132 ه – ق پابرجا بود.هارون الرشید اولین خلیفه ای بود که به تخریب بارگاه امام حسین (ع) پرداخت اما مردم بارگاهی با شکوهتر بنا نمودند.
2- دومین بنا در زمان مامون عباسی در سال 193ه – ق ساخته شد و تا سال 236 ه – ق زمان متوكل عباسي پا بر جا بود در سال 236 ه – ق به دستور او( متوكل عباسي )همه جا ويران شد و آن زمين را شخم زدند و بذر پاشيدند و بر قبر حضرت امام حسين (ع)آب بستند .اما حائر روي آب ماند و گاوها چون به قبر مي رسيدند از سمت چپ و راست آن ميرفتند.
3- سومين بنا در زمان (منتصر)پسر متوكل عباسي بود كه با پدر مخالف بود و وي راكشت و بنايي ساخت و فرمان داد گنبدي بر مرقد امام بسازند و اين بنا تا سال 273 ه – ق پا برجا بود اين ينا در سال273 روز عرفه كاملا فرو ريخت و جمعي از زائرين از دنيا رفتند.
4- در سال 279 تا 289 داعي صفير (محمد بن زيد بن حسن)با كمك معتضد خليفه عباسي بنايي مناسب ساخت.
5- در زمان خلافت طائع پسر مطيع عباسي عضدالدوله ديلمي حاكم بغداد در سال 371 ه – ق آن را تجديد بنا كرد و رواقها يي بر اطراف ضريح ساخت و ضريحي مطهر را تزئين كرد.
6- در سال 407ه – ق آتش سوزي مهيبي رخ داد كه آنرا نيز عمدي دانسته اند و اين در زمان القادربالله خليفه عباسي و فتنه هاي زمان او بود.
7- در سال 412 ه – ق توسط حسن ابن مفضل بن سهلان تجديد بنا شد.
8- در سال 620 ه – ق توسط ابن فضلان (مزيد الدين محمد بن عبدالكريم) كه نسبتش به مقداد ميرسد و وزير ناصرالدين الله عباسي بود صندوق چوبين بر روي قبر نهاده شد و بناي حرم بازسازي و زيبا سازي شد و اين بنا تا سال 757 ه – ق بر پا بود.
9- در سال 767 ه – ق در زمان معزالدين اويس بن شيخ حسن جلايزي از نوادگان هولاكو بناي حرم نوسازي شد اولين جلايزي در سال 774 درگذشت و پسرش ادامه نوسازي را بعهده گرفت و آنرا به پايان برد.
10- از سال 914 ه –ق صفويان به سازندگي پرداختند و سپس پادشاهان عثماني (1048 ه – ق ) نادر شاه (1135 ه – ق )آنرا نوسازي كردند.
11- قاجاريان از سال 1211ه – ق به طلا كاري آن پرداختند.
12- وهابي ها در سال 1216 به كربلا يورش بردند.
13- فتحعلي شاه در سال 1227و 1232و 1250 ه – ق آنرا مزين ساخت..
14- ناصرالدين شاه در سالهاي 1273 و 1283 آنرا توسعه داد.
15- اعيان اسماعيلي (سيف الدين طاهر )(1360-1358 ه – ق )ضريح نقره اي و گلدسته ها را از نو ساختند.
16- هنرمندان اصفهان در سال 1373 ه – ق در حرم هنر نمايي كردند آئينه كاري كاشيهاي معرق طلاكاري و غيره ....
17- در سال 1396ه – ق وزارت اوقاف عراق به تزئين و نوسازي پرداخت .
نخستين زائر حرم امام حسين (ع)كه چهل روز بعد از خاكسپاري شهدا از راه دور پا به كربلا گذاشت جابربن عبدالله انصاري بود قوم بني اسد نيز بعنوان اولين زائرين سيدالشهداء(ع)بر مزار آن حضرت حاضر شدند.
امام حسين (ع) تولد سوم شعبان سال چهارم ه – ق روز 5 شنبه. . سال امامت سال50 ه – ق
سال شهادت سال 60 ه – ق 10 محرم الحرام روز جمعه عاشورا
طول عمر 56 سال مدت امامت 10 سال
ساختمان داخل حرم
- مرقد مطهر امام حسين (ع) داخل ضريح شش گوشه قرار گرفته و سه طرف آن (جنوب شرق و غرب)را رواقها تشكيل داده و در شمال آن مسجدي است كه معمولا براي نماز جماعت و عبادتهاي فردي زائران استفاده ميشود.
- در قسمت شرق حرم مقابر دسته جمعي شهداي كربلا ديده مي شود كه توسط پنجره نقره اي پوشيده شده است و نام مباركشان در بالاآن درج گرديده است .
- قبر شريف حضرت علي اكبر پائين پا و درون ضريح حضرت امام حسين (ع)قرار دارد كه بهمين دليل شش گوشه است .
- جسد مطهر علي اصغر روي سينه مبارك حضرت امام حسين (ع)مي باشد (درون ضريح)
- حرم امام حسين (ع)چندين بار بازسازي و ترميم گشته است .و بناي موجود از آثار باقيمانده دوره صفويه و قاجاريه ميباشد گنبد حرم به وسيله شاهان صفوي و طلاكاري آن به دستور آغامحمد خان قاجار صورت گرفت سقف ايوان امام حسين (ع)بر روي 12 ستون سنگي تراش خورده وبسيار زيبا قرار دارد.
- مساحت كل بارگاه حدود 14000 متر مربع( 122در 112 متر)و مساحت حرم با ايوان حدود 275 متر مربع .
مرقد جبيب بن مظاهر
- در رواق جنوب غربي ضريح كوچكي قرار دارد كه مزار حبيب بن مظاهر مي باشد و 10 متر با ضريح امام حسين (ع) فاصله دارد (تولد 15 سال قبل از هجرت شهادت سال 61 ه – ق )
مرقد ابراهيم مجاب
- در شمال رواق غربي حرم مطهر ضريح كوچكي قرار دارد كه مرقد شريف سيد ابراهيم مجاب فرزند سيد محمد العابد و نوه امام موسي كاظم مي باشد .
- در سال 247 ه – ق به كربلا آمد و پس از آزاد شدن زيارت حضرت امام حسين(ع) در زمان محمد منتصر پسر متوكل هنگاميكه رو به مرقد امام با عبارت (السلام عليك يا جدا)سلام كرد و در جواب (عليك السلام يا ولدي ) شنيد بهمين دليل او را ابراهيم مجاب (جواب داده شده )مي نامند.
قتلگاه
- محل شهادت امام حسين (ع) را قتلگاه ميگويند.
اين مكان مقدس در جنوب غربي حرم مطهر به شكل زير زميني كوچك ديده مي شود به مساحت 9 متر 3در 3 گودتر از قسمتهاي ديگر حرم است و به همين دليل گودال قتلگاه ناميده مي شود.
حضرت ابوالفضل العباس (ع)
تولد سال 26 ه – ق شهادت سال 61 ه – ق مادر ام البنين پدر علي (ع)
حرم مطهر حضرت ابوالفضل العباس
حرم باصفاي حضرت ابوالفضل العباس در طرف شرقي حرم امام حسين (ع) به فاصله350 متري قرار گرفته است كه اين فضا را(350) بين الحرمين مي نامند .
- پيكر مطهر پرچمدار كربلا حضرت ابوالفضل العباس(ع) در اين حرم دفن مي باشد.
- ساختمان حرم آن حضرت بسيار زيبا و در بين صحن هاي چهار گانه واقع شده و دو گلدسته بلند و گنبد طلايي نظر زائرين را حتي قبل از ورود به شهر مقدس كربلا جلب ميكند.
- در داخل حرم در وسط ساختمان مرقد شريف حضرت ابوالفشل العباس عليه السلام در ميان ضريح زيبا قرار دارد اطراف ضريح را چهار رواق بزرگ قرار گرفته است .و ايوان حرم بر روي 9 ستون استوار است .
- ضريح كنوني 35 سال پيش در سال 1965 ميلادي (1345شمسي )به دست هنرمندان ايراني در اصفهان و به دستور مرحوم آيت ا..محسن حكيم ساخته شده است (5/5در4)فاصله ضريح تا محل شهادت حدود 10 متر است محل شهادت در ضلع شرقي جلو درب ورودي شرق مقابل باب الفرات است .
- فاصله تا تل زينبيه حدود 300 متر است .
- مساحت حرم 1964 متر مربع (5/38 در 51)و مساحت كل حرم و صحن هاي اطراف 11350متر مربع (93در122) داراي چهار رواق در چهار طرف.
- و جلو درب باب القبله ميدان مشك قرار دارد(محل پاره شده مشك آب حضرت ابوالفضل(ع)
دروازه هاي حرم
- جنوب باب القبله باب الرسول
- شمالغربي باب محمد الجواد
- شمالشرقي باب امام هادي
- شرق باب امام علي (ع) و باب الفرات
- غرب باب الحسين (جنوب غربي)باب الحسين(ع) باب صاحب الزمان و باب موسي كاظم
محل قطع شدن دستهاي حضرت ابوالفضل العباس
1- محل قطع دست راست
محل آن روبروي درب (باب الفرات ) شارع علقمه داخل كوچه دقيقا در امتداد ضلع شمالشرقي صحن فاصله تا خيمه گاه 700 متر اين مكان بصورت اتاقي است كه كاشيكاري شده است .(نزديكترين محل به نهر علقمه )
2- محل قطع دست چپ
حد فاصل قطع دست چپ تا تل زينبيه 600 متر ميباشد و مقابل درب علي (ع)مقابل صحن شرقي واقع در شارع علقمه .
مقام علي اكبر (ع)
در شمالي ترين نقطه ميدان جنگ و محل شهادت آن حضرت مي باشد و تا تل زينبيه حدود 600 متر فاصله دارد مقام علي اكبر در شارع السدره كوچه سوم سمت راست داخل كوچه قرار دارد و شامل يك اتاق كوچك است كه ديوار بيروني آن كاشي كاري شده است .
مقام حضرت علي اصغر(ع)
اين مقام در شارع السدره شمال حرم حضرت امام حسين (ع)در اولين كوچه سمت راست داخل كوچه نبش سه راهي اول قرار دارد و از يك اتاق كوچك كه در ان چند گهواره و چند لباس كوچك قرار دارد و محل شهادت علي اصغر مي باشد .
مقام صاحب الزمان (عج)
انتهاي شارع السدره كنار نهر علقمه مسجدي وجود دارد بنام امام زمان و به مقام المهدي(عج)معروف است . مقام امام جعفر صادق (ع)(پشت مسجد امام زمان داخل نخلستان ميباشد )
تل زينبيه
تل زينبيه به معني تپه اين مكان مقدس مقابل دروازه زينبيه به فاصله 25 متر در جنوب غربي صحن مطهر حضرت امام حسين (ع)قرار گرفته است در اين مكان تپه بلندي وجود داشته كه حضرت زينب (س)براي مشاهده ميدان جنگ بر روي اين تپه مي ايستاده كه به تل زينبه مشهور است .
فاصله آن تا خيمه گاه 150 متر و تاقتلگاه حدود 75 متر و ارتفاع از سطح زمين حدود 5متر و داراي 11 پله و مساحت آن يكصد متر مربع مي باشد .
خیمه گاه
خیمه گاه د ر كنار خيابان (مخيم )در انتهاي شارع حبيب بن مظاهر جنوب غربي صحن مطهر در همان سمت تل زينبيه به فاصله 250 متري حرم قرار گرفته است محل خيمه گاه حدود 2 متر گودتر از سطح زمين مي باشد.
اولين خيمه مربوط به حضرت ابوالفضل (ع) بود زيرا او نگهبان خيمه گاه بود. خيمه حضرت زينب (س) خيمه حضرت علي اكبر (ع) خيمه حضرت اباعبدالله الحسين (ع)(بصورت گنبد در آورده اند )در محله خيمه امام حسين (ع)سنگ تاريخي قديمي وجود دارد که با نرده آهنی از آن محافظت می شود. در سمت جنوب خیمه امام محلی وجود دارد که مشهور است به شب عاشورا در آن محل چاه آبی حفر شده که آب آن شور و غیره قابل شرب بوده و فقط برای وضو و غسل از آن استفاده می شود. خیمه امام سجاد(ع) در غرب خیمه امام حسین (ع) قرار داردو محرابی برای محل عبادت آن حضرت ساخته اندخیمه حضرت قاسم بن الحسن با مقداری فاصله که برای انجام نماز استفاده میشود.(شمال غربی) ساختمان.
خیمه گاه در سال 1381 شمسی مورد بازسازی قرار گرفته است .
علمای مدفن در کربلا
آیت ا... فاضل اردکانی استاد ایت ا.. میرزای شیرازی ایت ا. ... میرزا محمد تقی شیرازی
مزار شریف عون بن عبدالله جعفر طیار در شهرک عون در آغاز راه بغداد کربلا نزدیک شهر مسیب در 10 کیلومتری شمال غربی کربلا واقع شده است .
اگر چه طبق تاریخ چهار نفر به نام عون (عون بن جعفر طیار عون بن عبدالله عون بن علی عون بن عقیل) در کربلا شهید شده اند و لیکن نام این عون بیشتر مورد توجه است عون در آن زمان 16 سال داشته و از طرف امام حسین(ع) برای گرفتن بیعت نزد قوم بنی اسد رفته بود که توسط عمر بن سعد دستگیر و بدست عبدالله بن عفب شهید شد .
آرامگاه طفلان مسلم
آرامگاه طفلان مسلم بنام های محمد و ابراهیم در شمال غربی کربلا به فاصله 40 کیلو متر از کربلا در حاشیه رود فرات در میانه بزرگراه بغداد کربلا در نزدیکی شهر مسیب به فاصله 6 کیلو متر قرار دارد و حرم در کنار صحن می باشد (در سال 1379 ه – ش آئینه کاری شده است )و مزارهرکدام زیر یک گنبد و ضریح جداگانه چوبی با فاصله کمی از یکدیکر قرار دارند.
طبق نظر مرحوم صدوق طفلان مسلم در کربلا حضور داشتندو در میان اسرا به کوفه آمدند و در اثر ترس و اضطراب ازجمع اسیران فرار کردند و سپس دستگیر شدند .(قاتل حارث بن عروه)
د رکتاب ناسخ التواریخ نقل گردیده این طفلان بهمراه مسلم به کوفه آمدند و مسلم در هنگام خطر آنان را به شریح قاضی تحویل داد و شریح قاضی به وسیله پسرش (اسد)ان دو را به کاروانی که عازم مدینه بودند راهنمایی کرد ولی طفلان مسلم در بین راه گم شدند.
آرامگاه حربن یزید ریاحی
حرم حر بن یزید ریاحی (در شهرک حر) به فاصله 9 کیلومتر در جنوب غربی کربلا و به فاصله 5 کیلومتری جاده کربلا بابل قرار دارد .
در سال914 ه – ق توسط شاه اسماعیل صفوی اولین بنای حرم حر صورت گرفت . بدلیل اینکه حضرت حر از قبيله بنی تمیم بوده و قبله بنی تمیم در یک فرسنگی کربلا زندگی میکردند به عنوان محبت فامیلی جسد حر را به این منطقه حمل نمودند.و دفن کردند. و قوم ریاحی تیره ای از قوم بنی تمیم میباشد .
برادر حر مصعب و پسران او بکر علی علی الثانی و غلام او قره در حادثه کربلا شهید شدند.
منابع
از جزوه ارائه شده آژانس نور تور و همچنين تحقيق و مشاهدات نويسنده
ن: بختیاری